Tóm tắt: Những quan điểm của V.I.Lênin luận giải sâu sắc vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đồng thời chỉ ra những yêu cầu có tính nguyên tắc trong công tác xây dựng đảng của các đảng cách mạng chân chính. Trong điều kiện Đảng Cộng sản Việt Nam duy nhất cầm quyền, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, cần được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin. Bài viết phân tích quan điểm của V.I.Lênin về vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn đảng; làm rõ thực tiễn Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng, phát triển sáng tạo các quan điểm đó; từ đó đề xuất một số định hướng tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Phát huy vai trò, vận dụng và phát triển sáng tạo, V.I.Lênin, xây dựng, chỉnh đốn Đảng
Abstract: Lenin’s views profoundly elucidated the leadership role of the communist party, while also identifying principled requirements for Party-building work in genuine revolutionary parties. Under the conditions of the Communist Party of Vietnam being the sole ruling party, Party building and rectification constitute a crucial and regular task, which must be carried out on the basis of studying, applying, and creatively developing V.I.Lenin’s views. This article analyzes V.I.Lenin’s views on the role of the People in Party building and rectification; clarifies the practice of the Communist Party of Vietnam in applying and creatively developing those views; and, on that basis, proposes several orientations for continuing to apply and creatively develop Lenin’s views on promoting the role of the People in Party building and rectification in the new period.
Keywords: Promoting the role of the People, application and creative development, V.I.Lenin, the Party building and rectification
1. Đặt vấn đề
V.I.Lênin là người phát triển học thuyết về đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, Người đặc biệt quan tâm đến vấn đề xây dựng đảng, nhất là trong giai đoạn đảng trở thành đảng cầm quyền. Những quan điểm của V.I.Lênin trở thành những nguyên tắc quan trọng về xây dựng đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, là cơ sở lý luận để các Đảng Cộng sản vận dụng trong phát huy vai trò của Nhân dân đối với xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Xây dựng, chỉnh đốn đảng là vấn đề có tính quy luật, gắn liền với sự tồn tại và phát triển của các đảng cách mạng nói chung và Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền nói riêng. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, sắp xếp tổ chức bộ máy và chuyển đổi số, việc tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng đảng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn đảng là nội dung được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu ở những cấp độ và cách tiếp cận khác nhau, từ những vấn đề lý luận đến thực tiễn tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, vấn đề vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn đảng vẫn còn bỏ ngỏ, cần được tập trung nghiên cứu.
Trên cơ sở nghiên cứu các tác phẩm kinh điển của V.I.Lênin, các văn kiện của Đảng và các công trình nghiên cứu liên quan, bài viết sử dụng các phương pháp lịch sử - lôgic, phân tích, tổng hợp và so sánh để làm rõ nội dung quan điểm của V.I.Lênin, phân tích thực tiễn vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam và đề xuất những định hướng tiếp tục vận dụng, phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay.
2. Kết quả và thảo luận
2.1. Quan điểm của V.I.Lênin về vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn đảng
Trong quá trình xây dựng đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, V.I.Lênin thường xuyên nhấn mạnh mối liên hệ giữa đảng với quần chúng Nhân dân; sự đồng tình, ủng hộ của Nhân dân là nguồn sức mạnh của đảng; đồng thời chỉ rõ một trong những nguy cơ đối với đảng cầm quyền là quan liêu, xa rời Nhân dân. Những quan điểm của V.I.Lênin về vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn đảng thể hiện qua các nội dung chính sau:
Một là, Nhân dân tham gia xây dựng đảng về chính trị. Xuất phát từ vai trò của Nhân dân trong lịch sử, từ quan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen đến V.I.Lênin đều khẳng định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Nhân dân. V.I.Lênin khẳng định Nhân dân với tư cách là lực lượng chủ yếu, cơ bản quyết định thắng lợi của đường lối chính trị. Nhân dân là nền tảng chính trị để đảng xây dựng đường lối đúng đắn. V.I.Lênin chỉ rõ: “Quần chúng có hàng triệu, mà chính trị thì bắt đầu ở nơi nào có hàng triệu người, không phải ở nơi nào có hàng nghìn người, mà ở đâu có hàng triệu người thì ở đó mới có một chính trị nghiêm túc” (V.I.Lênin, 2005a, tr.20). Theo V.I.Lênin, chính trị nghiêm túc phải bắt đầu từ quần chúng. Điều đó có nghĩa là với tư cách là tổ chức chính trị của giai cấp công nhân, đường lối chính trị của đảng cũng phải bắt đầu từ quần chúng và quay lại phục vụ quần chúng. Bên cạnh đó, Nhân dân là lực lượng trực tiếp quyết định đến thành công của sự nghiệp cách mạng. V.I.Lênin khẳng định: “Một thiểu số người, tức là đảng, không thể thực hiện chủ nghĩa xã hội được. Chỉ có hàng chục triệu người, khi đã học được cách tự mình thiết lập chủ nghĩa xã hội, thì mới thực hiện được chủ nghĩa xã hội” (V.I.Lênin, 2005b, tr.68). Lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đã chỉ rõ, sự nghiệp cách mạng chân chính đều phải dựa vào sự tham gia tự giác, rộng rãi và ngày càng có tổ chức của quần chúng Nhân dân. Theo V.I.Lênin: “Không có sự đồng tình ủng hộ của đại đa số nhân dân lao động đối với đội tiền phong của mình, tức là đối với giai cấp vô sản, thì cách mạng vô sản không thể thực hiện được” (V.I.Lênin, 2005c, tr.251). Như vậy, Nhân dân là chủ thể để xây dựng đảng về chính trị, bảo đảm cho tính đúng đắn, sức mạnh và sức sống của Đảng: “Quần chúng lao động ủng hộ chúng ta, sức mạnh của chúng ta là ở đó. Nguồn gốc khiến cho chủ nghĩa cộng sản trên thế giới trở thành vô địch cũng là ở đó” (V.I.Lênin, 2005c, tr.251). Vì vậy, cần phát huy vai trò của Nhân dân để xây dựng đảng về chính trị.
Hai là, Nhân dân tham gia xây dựng đảng về tư tưởng. Trong quan điểm của V.I.Lênin, xây dựng đảng về tư tưởng trước hết là giữ vững nền tảng lý luận của đảng, bảo đảm cho đảng được dẫn dắt bởi hệ tư tưởng khoa học và tiến bộ, có khả năng thực hiện vai trò lãnh đạo chính trị. Khi bàn về vai trò của lý luận, trong tác phẩm Làm gì?, V.I.Lênin khẳng định: “Chỉ đảng nào được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiền phong” (V.I.Lênin, 2005d, tr.32). Tuy nhiên, xây dựng đảng về tư tưởng, theo Lênin, không tách khỏi quần chúng Nhân dân. Người khẳng định: “hệ tư tưởng tư sản hoặc hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Không có hệ tư tưởng trung gian... Vì vậy, mọi sự coi nhẹ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, mọi sự xa rời hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa đều có nghĩa là tăng cường hệ tư tưởng tư sản” (V.I.Lênin, 2005d, tr.49-50). Theo đó, xây dựng đảng về tư tưởng không dừng ở việc giữ gìn sự thống nhất trong nội bộ, mà còn là quá trình đấu tranh trên mặt trận ý thức xã hội. Quần chúng Nhân dân trực tiếp tiếp nhận, chuyển hóa và kiểm nghiệm hệ tư tưởng của đảng. Vì vậy, các Đảng cộng sản có nhiệm vụ đưa lý luận thâm nhập vào phong trào cách mạng của quần chúng Nhân dân, giúp Nhân dân tiếp nhận, giác ngộ và hành động với ý thức tự giác. V.I.Lênin chỉ rõ: “Công nhân trước đây không thể có ý thức dân chủ - xã hội được. Ý thức này chỉ có thể là từ bên ngoài đưa vào” (V.I.Lênin, 2005d, tr.38). V.I.Lênin yêu cầu các đảng cộng sản phải “Sống trong lòng quần chúng/Biết tâm trạng quần chúng/Biết tất cả/Hiểu quần chúng/Biết đến với quần chúng/Giành được lòng tin tuyệt đối của quần chúng” (V.I.Lênin, 2005e, tr.608). Vì vậy, V.I.Lênin yêu cầu cần phải thuyết phục đại đa số Nhân dân đi theo đảng và hành động một cách có ý thức. V.I.Lênin coi việc tăng cường xây dựng, củng cố mối liên hệ mật thiết giữa đảng với Nhân dân là vấn đề then chốt để xây dựng đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh.
Ba là, Nhân dân tham gia xây dựng đảng về tổ chức và cán bộ. Vai trò của Nhân dân trong xây dựng đảng về tổ chức trước hết thể hiện ở nguồn lực hiện thực hóa mục tiêu chính trị của Đảng cộng sản. Theo V.I.Lênin “Càng có đông đảo quần chúng được thu hút tự phát vào cuộc đấu tranh, tạo thành cơ sở cho phong trào và tham gia phong trào, thì càng cấp thiết phải có một tổ chức như thế và tổ chức ấy lại càng phải vững chắc” (V.I.Lênin, 2005d, tr.158-159), đồng thời, Người cũng nhấn mạnh “Những người cộng sản chỉ là một giọt nước trong đại dương, một giọt nước trong đại dương nhân dân” (V.I.Lênin, 2005f, tr.117). Sức mạnh của đảng chỉ được bảo đảm bằng sự ủng hộ của nhân dân (V.I.Lênin, 2005c, tr.257-258). Vì vậy, “giai cấp cách mạng, giai cấp vô sản phải bao bọc lấy đảng” (V.I.Lênin, 2005g, tr.293).
Trong xây dựng đảng về cán bộ, Nhân dân có vai trò rất quan trọng. Nhân dân tham gia đánh giá, giám sát và sàng lọc cán bộ, đảng viên quan liêu, biến chất. V.I.Lênin chỉ rõ: “... đối với việc đánh giá người, và gạt bỏ những kẻ ‘chui vào đảng’, bọn ‘làm quan’, bọn đã bị ‘quan liêu hóa’, thì những lời chỉ dẫn của quần chúng vô sản ngoài đảng và trong nhiều trường hợp thì cả những lời chỉ dẫn của quần chúng nông dân ngoài đảng nữa, rất là quý báu” (V.I.Lênin, 2005e, tr.152). Trong điều kiện đảng cầm quyền, nguy cơ quan liêu, xa rời quần chúng, thoái hóa nảy sinh từ trong tổ chức, cán bộ, đảng viên. Vì vậy, xây dựng, chỉnh đốn đảng cần phát huy vai trò của quần chúng, nhất là trong việc nhận diện những biểu hiện quan liêu, cơ hội, thoái hóa và xa dân. V.I.Lênin yêu cầu đảng “phải biết lắng nghe và chọn lọc những ý kiến xây dựng của quần chúng. Đối với việc đánh giá người và gạt bỏ những ‘kẻ chui vào Đảng’, bọn ‘làm quan’, bọn đã bị ‘quan liêu hoá’ thì những lời chỉ dẫn của quần chúng vô sản ngoài Đảng và trong nhiều trường hợp thì có những lời chỉ dẫn của quần chúng nông dân ngoài Đảng nữa là rất quý báu” (V.I.Lênin, 2005e, tr.207). V.I.Lênin còn nhấn mạnh yêu cầu phải thu hút quần chúng ngày càng rộng rãi tham gia vào công việc của đảng và việc dựa vào dân để xây dựng đảng, để quản lý cán bộ, đảng viên: “để không trở thành Đảng của quần chúng trên lời nói, chúng ta phải thu hút quần chúng ngày càng rộng rãi tham gia vào tất cả các công việc của Đảng... Và chỉ có làm được như vậy, chúng ta mới có thể nói một cách chắc chắn rằng: sự nghiệp cách mạng của Đảng cũng chính là sự nghiệp của quần chúng nhân dân” (V.I.Lênin, 2005g, tr.118).
Những quan điểm của V.I.Lênin không chỉ đề cập đến vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn đảng, mà còn chỉ dẫn những biện pháp để phát huy vai trò của Nhân dân. V.I.Lênin khẳng định, đảng “Muốn phục vụ quần chúng và đại biểu cho lợi ích được nhận thức một cách đúng đắn của họ, thì đội tiên phong, tức là tổ chức, phải tiến hành toàn bộ hoạt động của mình trong quần chúng...; xem mối liên hệ với quần chúng có được giữ vững không, mối liên hệ đó có mật thiết không. Như thế, và chỉ có như thế, đội tiên phong mới giáo dục và giác ngộ được quần chúng, đồng thời đại biểu cho những lợi ích của họ, dạy cho họ biết tổ chức lại, hướng toàn bộ hoạt động của quần chúng đi theo một đường lối chính trị giai cấp tự giác” (V.I.Lênin, 2005h, tr.51). Như vậy, đảng phải hoạt động “trong quần chúng”, tức là mọi hoạt động của đảng phải gắn với đời sống xã hội cụ thể, với lao động, sản xuất, đấu tranh và các nhu cầu hiện thực của Nhân dân. Đảng phải đại biểu cho lợi ích của quần chúng. Điều đó có nghĩa là đảng không chỉ phản ánh tự phát những mong muốn trước mắt, mà phải có năng lực nâng lợi ích của quần chúng lên tầm chiến lược, gắn lợi ích trước mắt với lợi ích lâu dài, gắn mục tiêu cụ thể với lý tưởng cách mạng. Tuy nhiên, năng lực đó chỉ có thể được khẳng định khi đảng giữ được mối liên hệ thực tế và thường xuyên với quần chúng.
2.2. Thực tiễn Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng
Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, nên tất yếu Đảng phải dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng. Đảng Cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động. Qua 40 năm đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng trên cả phương diện lý luận và tổ chức thực hiện. Từ quan điểm của V.I.Lênin về Đảng gắn bó với quần chúng, dựa vào quần chúng, lắng nghe quần chúng, chống quan liêu, xa dân, Đảng Cộng sản Việt Nam đã phát triển sáng tạo, xác lập Nhân dân là chủ thể của công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng; đồng thời thể chế hóa bằng cơ chế dân chủ, giám sát, phản biện xã hội, trách nhiệm giải trình và đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị trên cơ sở sự hài lòng của Nhân dân.
Về lý luận, từ Đại hội VI, Đảng xác định bài học“lấydânlàmgốc”(Đảng Cộngsản Việt Nam, 2006, tr.362). Trải qua các kỳ Đại hội, quan điểm về vai trò của Nhân dân và phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng ngày càng được bổ sung và phát triển. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam được thông qua tại Đại hội VII khẳng định “Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ và chịu sự giám sát của nhân dân” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2007, tr.254). Từ vai trò là chủ thể giám sát Đảng, Nhân dân trở thành chủ thể xây dựng Đảng. Các kỳ Đại hội VIII, IX, X đều nhấn mạnh quan điểm “dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2015a, tr.502; Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016a, tr.412; Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016b, tr.353). Tại Đại hội XI, quan điểm này được phát triển thành một trong những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng “Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân”. Tại Đại hội XIII và XIV, vị thế của Nhân dân được khẳng định ở tầm khái quát cao hơn: “dân là gốc”, là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới đất nước, của công cuộc xây dựng và chỉnh đốn Đảng (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.96). Như vậy, từ “dân làm gốc” đến “dân là gốc” không chỉ là sự thay đổi cách diễn đạt mà là sự phát triển lý luận từ việc nhấn mạnh phương thức lãnh đạo của Đảng sang khẳng định vị thế nền tảng, trung tâm và chủ thể của Nhân dân.
Vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng từng bước cụ thể hóa, thể chế hóa trong các văn bản của Đảng và Nhà nước. Quyết định số 217-QĐ/TW, ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội; và Quyết định số 218-QĐ/TW, ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị ban hành quy định về việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền (Bộ Chính trị, 2013a, 2013b) đánh dấu bước phát triển trong nhận thức lý luận của Đảng: Nhân dân không chỉ là nguồn sức mạnh xã hội của Đảng, mà còn là chủ thể giám sát, phản biện, góp ý trực tiếp đối với tổ chức đảng, chính quyền và đội ngũ cán bộ, đảng viên. Quy định số 124-QĐ/TW, ngày 02/02/2018 của Ban Bí thư về giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên tiếp tục xác lập cơ chế để Nhân dân giám sát đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ, đảng viên (Ban Bí thư, 2018). Quyết định số 99-QĐ/TW năm 2017 và Kết luận số 54-KL/TW năm 2023 cũng cho thấy Đảng ngày càng coi trọng việc phát huy vai trò của Nhân dân trong đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ (Ban Bí thư, 2017, 2023).
Về tổ chức thực hiện, qua 40 năm đổi mới, việc phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng thể hiện rõ trên các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức và cán bộ.
(1) Về chính trị, Nhân dân ngày càng tham gia trực tiếp hơn vào quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối và các vấn đề lớn của đất nước. Hướng dẫn số18-HD/BTGDVTW-BCĐ, ngày 03/7/2025, của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, về tổ chức lấy ý kiến, tổng hợp ý kiến đóng góp của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với dự thảo các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, cùng với Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV, cho thấy: “Dự thảo các văn kiện đã được thảo luận rộng rãi trong toàn Đảng, công bố công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng, lấy ý kiến các đại biểu Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các tầng lớp nhân dân bằng nhiều hình thức phong phú” (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, 2025; Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b). Tính đến ngày 09/12/2025, có “gần 5 triệu lượt góp ý với trên 13 triệu ý kiến vào dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2025). Bên cạnh đó, sự tham gia của Nhân dân vào xây dựng Đảng về chính trị còn thể hiện qua cơ chế phản ánh, kiến nghị và yêu cầu trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Tính đến tháng 3/2026, có 1.210/1.256 kiến nghị của cử tri được giải quyết, trả lời, đạt 96,3% (Quốc hội Việt Nam, 2026). Như vậy, Nhân dân không chỉ tham gia trực tiếp vào việc hoàn thiện đường lối của Đảng mà còn theo dõi, giám sát và yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền phản hồi đối với các vấn đề do cử tri nêu ra.
(2) Về tư tưởng, Nhân dân tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tạo sự đồng thuận xã hội, đồng thời tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân gửi đến Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV ghi nhận: cử tri và Nhân dân “bày tỏ vui mừng, tin tưởng và đánh giá rất cao sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng”, đồng thời những thông điệp, quyết sách lớn của Trung ương về sắp xếp tổ chức bộ máy và phát triển đất nước đã củng cố niềm tin vững chắc vào Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, 2025a). Nhân dân tích cực viết bài tham dự các cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ, tuyên truyền, luận giải và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên mặt trận tư tưởng.
(3) Về tổ chức, đạo đức và cán bộ, vai trò của Nhân dân thể hiện ở sự đồng thuận, ủng hộ trong thực hiện các chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, đồng thời tham gia giám sát cán bộ, đảng viên, phát hiện những biểu hiện quan liêu, suy thoái, xa dân. Trên phương diện tổ chức, các Quyết định số 217-QĐ/TW, 218-QĐ/TW của Bộ Chính trị năm 2013 và Quyết định số 23-QĐ/TW năm 2021 về Quy chế công tác dân vận của hệ thống chính trị đã từng bước tạo cơ chế để Nhân dân, thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tham gia góp ý, giám sát, phản biện và đồng hành cùng hệ thống chính trị trong quá trình đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy (Bộ Chính trị, 2013a, 2013b, 2021). Trên phương diện cán bộ, Quy định số 124-QĐ/TW tạo cơ sở để Nhân dân tham gia giám sát việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên (Ban Bí thư, 2018). Đồng thời, hệ thống Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã thực hiện hàng nghìn nội dung giám sát, phản biện xã hội và phản ánh hàng chục nghìn lượt ý kiến, kiến nghị của cử tri, Nhân dân tại các kỳ họp của Quốc hội (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, 2025b). Đây là minh chứng rõ nét cho việc vai trò giám sát xã hội của Nhân dân ngày càng được phát huy trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, sự tham gia của Nhân dân vào xây dựng, chỉnh đốn Đảng chưa đồng đều và tương xứng với yêu cầu đặt ra. Văn kiện Đại hội XIV chỉ rõ: “Hệ thống pháp luật, cơ chế, quy chế, tổ chức và các điều kiện để thực thi dân chủ, quyền làm chủ của Nhân dân chưa đồng bộ. Thực hành dân chủ trong Đảng và trong xã hội còn một số hạn chế. Quyền làm chủ của Nhân dân, nhất là dân chủ ở cơ sở có lúc, có nơi còn bị vi phạm; khối đại đoàn kết toàn dân tộc, mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân có lúc, có nơi chưa thực sự gắn bó chặt chẽ” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.228). Cùng với đó, Văn kiện cũng thừa nhận: “Hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của cơ quan dân cử, đại biểu dân cử, của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội các cấp và Nhân dân trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực chưa cao” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.174). Những hạn chế này cho thấy, dù có bước phát triển quan trọng về nhận thức, nhưng việc tổ chức thực hiện vẫn còn những điểm nghẽn cần tiếp tục khắc phục.
2.3. Định hướng tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng
Trên cơ sở quan điểm của V.I.Lênin và nhiệm vụ, giải pháp được xác định tại Đại hội XIV về mối liên hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng, cần tập trung vào một số định hướng chủ yếu sau:
Thứ nhất, thể chế hóa vai trò chủ thể của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng; tiếp tục cụ thể hóa vai trò chủ thể của Nhân dân bằng các quy chế, quy định cụ thể về quyền và trách nhiệm của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng và cơ chế thực hiện.
Thứ hai, đổi mới nội dung, phương thức phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Văn kiện Đại hội XIV đặt ra yêu cầu “đổi mới tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động, mở rộng, đa dạng hoá các hình thức vận động, tập hợp Nhân dân... thực hiện tốt vai trò giám sát, phản biện xã hội... tích cực tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.287). Vì vậy, cần gắn phát huy vai trò của Nhân dân với các thiết chế dân chủ, đối thoại, phản biện, giám sát thường xuyên và với các nền tảng số phù hợp với bối cảnh mới.
Thứ ba, phát huy mạnh mẽ vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Cần cụ thể hóa hơn nữa các quy định về giám sát cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; nâng cao chất lượng giám sát việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống và thực thi công vụ; phát huy vai trò của Nhân dân trong phát hiện, phản ánh những biểu hiện quan liêu, xa dân, suy thoái, tham nhũng, tiêu cực.
Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình. Cần công khai, minh bạch thông tin; xây dựng các nền tảng số để tiếp nhận phản ánh, góp ý, kiến nghị của Nhân dân; nâng cao năng lực phản hồi, đối thoại và giải trình của các cơ quan Đảng, Nhà nước. Điều này không chỉ đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, cầm quyền mà còn tạo điều kiện để mối liên hệ giữa Đảng với Nhân dân được thực hiện thường xuyên, minh bạch, thực chất và phù hợp hơn với bối cảnh quản trị hiện đại. Như vậy, tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng phải được thực hiện từ phát triển lý luận, hoàn thiện thể chế, phát huy dân chủ, tăng cường giám sát xã hội và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong hệ thống chính trị.
3. Kết luận
Thực tiễn 40 năm đổi mới cho thấy Đảng Cộng sản Việt Nam đã từng bước vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng trên cả phương diện nhận thức lý luận và tổ chức thực hiện. Từ bài học “lấy dân làm gốc” đến quan điểm “dân là gốc”, Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới đất nước, của công cuộc xây dựng và chỉnh đốn Đảng, tư duy lý luận của Đảng về vai trò của Nhân dân ngày càng đầy đủ, toàn diện và sâu sắc hơn.
Trong bối cảnh mới, tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của V.I.Lênin về phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng cần được đặt trong tổng thể yêu cầu xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, cầm quyền. Việc phát huy đầy đủ vai trò của Nhân dân không chỉ là điều kiện để củng cố niềm tin xã hội, thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân, mà còn là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. ■
Tài liệu tham khảo
1. Ban Bí thư. (2017). Quyết định số 99-QĐ/TW ban hành Hướng dẫn khung để các cấp ủy, tổ chức đảng trực thuộc Trung ương tiếp tục phát huy vai trò của Nhân dân trong đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.
2. Ban Bí thư. (2018). Quy định số 124-QĐ/TW về giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên.
3. Ban Bí thư. (2023). Kết luận số 54-KL/TW về tiếp tục thực hiện Quyết định số 99-QĐ/TW, ngày 03/10/2017 của Ban Bí thư về tiếp tục phát huy vai trò của Nhân dân trong đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
4. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
5. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương. (2025). Hướng dẫn số 18-HD/BTGDVTW-BCĐ về tổ chức lấy ý kiến, tổng hợp ý kiến đóng góp của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với dự thảo các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
6. Bộ Chính trị. (2013a). Quyết định số 217-QĐ/TW ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội. Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
7. Bộ Chính trị. (2013b). Quyết định số 218-QĐ/TW ban hành quy định về việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
8. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2006). Văn kiện Đảng toàn tập (Tập 47). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
9. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2007). Văn kiện Đảng toàn tập (Tập 51). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
10. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2015). Văn kiện Đảng toàn tập (Tập 55). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
11. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2016a). Văn kiện Đảng toàn tập (Tập 60). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
12. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2016b). Văn kiện Đảng toàn tập (Tập 65). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
13. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
14. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2025). Trên 13 triệu ý kiến góp ý dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng. Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. https:// dangcongsan.vn/xay-dung-dang/tren-13-trieu-y-kien- gop-y-du-thao-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-xiv-cua- dang.html.
15. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
16. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026b). Báo cáo về các Văn kiện trình Đại hội XIV Đảng Cộng sản Việt Nam. Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
17. Quốc hội Việt Nam. (2026). Ủy ban Dân nguyện và Giám sát họp giải trình, cung cấp thông tin về việc giải quyết, trả lời kiến nghị cử tri gửi đến Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. Cổng Thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam.
18. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. (2025a). Toàn văn Báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân gửi đến Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV. Trang thông tin điện tử Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
19. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. (2025b). Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp tiếp tục làm tốt vai trò nòng cốt để Nhân dân tham gia ngày càng rộng rãi, thực chất hơn vào quản lý nhà nước, quản lý xã hội. Trang thông tin điện tử Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
20. V.I.Lênin. (2005a). Toàn tập (Tập 36). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
21. V.I.Lênin. (2005b). Toàn tập (Tập 35). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
22. V.I.Lênin. (2005c). Toàn tập (Tập 39). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
23. V.I.Lênin. (2005d). Toàn tập (Tập 6). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
24. V.I.Lênin. (2005e). Toàn tập (Tập 44). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
25. V.I.Lênin. (2005f). Toàn tập (Tập 45). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
26. V.I.Lênin. (2005g). Toàn tập (Tập 8). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
27. V.I.Lênin. (2005h). Toàn tập (Tập 24). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.
Bài đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học chính trị số 3 (51) - 2026
