ThS ĐỖ THỊ DIỆP

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

(TTKHCT) - Trong sự nghiệp đổi mới của đất nước, báo chí nước ta phát triến nhanh về số lượng và chất lượng nhằm kịp thời đáp ứng thực tiễn đất nước. Những thành công cũng như những hạn chế trong hoạt động của mỗi cơ quan báo chí luôn gắn liền với đội ngũ nhà báo, nhất là đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí. Do đó, nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí là đòi hỏi cấp thiết, nhiệm vụ quan trọng cần được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của mỗi cơ quan báo chí trong tình hình mới.

1. Thực trạng chất lượng đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí ở Việt Nam

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước và các tổ chức xã hội; là diễn đàn của Nhân dân. Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của đất nước, báo chí đã làm tốt vai trò định hướng dư luận xã hội, tuyên truyền, cổ vũ, động viên toàn Đảng, toàn dân, toàn quân thực hiện đường lối đổi mới. Báo chí nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, có đóng góp to lớn trong công tác tuyên truyền thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Báo chí nước ta đã có sự phát triển cả về số lượng và chất lượng, từng bước đổi mới nội dung và phương thức, thích ứng với xu thế phát triển của nền báo chí hiện đại. Hiện cả nước có 127 cơ quan báo; 670 cơ quan tạp chí (có 327 tạp chí lý luận chính trị và khoa học, 72 tạp chí văn học nghệ thuật); 72 cơ quan đài phát thanh, truyền hình1. Cùng với sự phát triển của các cơ quan báo chí, đội ngũ cán bộ, đảng viên trong các cơ quan báo chí cũng phát triển nhanh về số lượng, với khoảng 41.000 người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, trong đó khối phát thanh, truyền hình xấp xỉ 16.500 người2.

Sự phát triển của các loại hình báo chí đã tạo ra những thay đổi cơ bản trong hoạt động của cơ quan báo chí, của tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên ở đây. Nhìn chung trong những năm qua, đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí phát triển về số lượng và được nâng lên về chất lượng. Theo “báo cáo của các ban tổ chức tỉnh, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương và các vụ tổ chức bộ, ban, ngành, đoàn thể ở Trung ương thì 100% số cơ quan báo chí có đảng viên và hầu hết có tổ chức đảng”3. “Ở các báo, tạp chí của Đảng, nhất là các báo đảng địa phương, tỷ lệ đảng viên trong số cán bộ, phóng viên khá cao”4. Đa số đảng viên có lập trường tư tưởng chính trị vững vàng; luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sự nghiệp đổi mới; gương mẫu đi đầu và kiên quyết đấu tranh chống quan điểm sai trái, phản động và những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; thực hành nghiêm Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo.

Trình độ, năng lực của đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí ngày càng được nâng cao. Nhiều cơ quan báo chí có số đảng viên trình độ đại học, cao đẳng chiếm tỷ lệ cao, nhất là các cơ quan báo chí ở Trung ương. Đa số đội ngũ đảng viên giữ vị trí chủ chốt, quan trọng ở các khâu trong quy trình xuất bản báo chí như thư ký tòa soạn, ban biên tập… Nhiều đảng viên tiến bộ nhanh về nghiệp vụ, tiếp cận phong cách làm báo hiện đại, trưởng thành từ thực tiễn đổi mới;  vững vàng, tự tin tiếp bước các thế hệ làm báo đi trước làm chủ công nghệ, vận dụng kinh nghiệm thực tiễn vào cuộc sống, sáng tạo nên những tác phẩm báo chí xuất sắc, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.

Đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí còn thể hiện được vai trò tiên phong, gương mẫu để quần chúng noi theo, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng. Đã xuất hiện không ít tấm gương nhà báo là đảng viên trong sáng về đạo đức, tinh thông về nghiệp vụ, lao động cần cù, sẵn sàng hy sinh, cống hiến vì lợi ích của Nhân dân.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, mặc dù số lượng đảng viên tăng trong những năm qua nhưng tỷ lệ đảng viên là nhà báo vẫn còn thấp và cơ cấu chưa đồng đều ở các tổ chức đảng. “Trong các cơ quan báo và tạp chí chuyên ngành thì tỷ lệ đảng viên thấp, nhất là các báo, tạp chí thuộc sở, ngành địa phương. Các tạp chí và báo của các cơ quan Hội mà tổ chức đảng trực thuộc Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương thường chỉ có 1-2 đảng viên sinh hoạt ghép trong chi bộ văn phòng cơ quan Hội, số còn lại sinh hoạt tại nơi cư trú hoặc tổ chức đảng khác không thuộc đảng số của Đảng ủy Khối. Một số cơ quan báo chí ở Thành phố Hồ Chí Minh có tỷ lệ đảng viên rất thấp”5.

Trước những tác động tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường, một số đảng viên trong cơ quan báo chí đã bị tác động mạnh mẽ, sa sút đạo đức nghề nghiệp, không ý thức đầy đủ về trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân, chạy theo chủ nghĩa thực dụng, lợi dụng uy tín, mối quan hệ của người làm báo phục vụ cho lợi ích của cá nhân. Trình độ, năng lực của một số đảng viên vẫn còn hạn chế, đặc biệt là ở các cơ quan báo chí địa phương. Một số đảng viên chưa quan tâm đến việc nâng cao kiến thức, trình độ, bản lĩnh chính trị; xem nhẹ việc đi thực tế, lấy thông tin có sẵn hoặc bị cám dỗ, tiêu cực, đưa tin sai sự thật, thiếu khách quan, trung thực. Chỉ tính riêng năm 2022, Hội đồng xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp cấp Trung ương đã xử lý 9 vụ việc liên quan đến 11 trường hợp là phóng viên, cộng tác viện, hội viên vi phạm pháp luật6.

Nguyên nhân của những hạn chế trên  do một số đảng viên trong cơ quan báo chí không nhận thức được đầy đủ vai trò, sứ mệnh của mình; đã ngộ nhận về bản thân mình và sử dụng việc hành nghề để mưu cầu những lợi ích cá nhân. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao nhận thức chính trị, đạo đức nghề nghiệp cũng như kiến thức chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, đảng viên chưa được một số cấp ủy, lãnh đạo cơ quan báo chí quan tâm chú trọng đúng mức. Bên cạnh đó, thời gian qua, cùng với sự phát triển nhanh về số lượng cơ quan báo chí cũng như những người làm báo, cơ quan quản lý nhà nước trên lĩnh vực này đã chưa kịp thời có những định hướng và biện pháp quản lý chặt chẽ, hiệu quả. Hành lang pháp lý cho báo chí còn nhiều kẽ hở khiến cho những vi phạm trong đạo đức nghề báo chưa được kiểm soát chặt chẽ…

2. Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí ở Việt Nam thời gian tới

 Thời gian tới, các thế lực thù địch sẽ triệt để lợi dụng ưu thế của Internet và mạng xã hội để chống phá Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta. Chúng tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, hòng phá hoại nền tảng tư tưởng của Đảng, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng làm cho cán bộ, đảng viên mất phương hướng về chính trị, tư tưởng, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” nội bộ. Trong khi đó, những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” có dấu hiệu gia tăng trong đội ngũ những người làm báo7. Những khó khăn, thách thức này đòi hỏi người làm báo nói chung, đảng viên trong cơ quan báo chí nói riêng phải nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của mình, “Đề cao trách nhiệm đảng viên của người làm báo, nhất là người giữ cương vị lãnh đạo”8.

Để nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí ở nước ta, trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ đảng viên về sự cần thiết phải nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí

Các cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ đảng viên cần phải nâng cao nhận thức, quán triệt đầy đủ, sâu sắc tầm quan trọng của nhiệm vụ xây dựng đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí thật sự tiên phong, gương mẫu, có trách nhiệm cao trong công việc, gắn bó với Nhân dân; có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, giỏi về chuyên môn, luôn khắc ghi sứ mệnh của người làm báo, góp phần tích cực xây dựng và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam. Để làm được điều này, các cấp ủy, tổ chức đảng trong cơ quan báo chí cần phải thường xuyên đổi mới phương thức lãnh đạo trên cơ sở phải đảm bảo quy chế, quy định, điều lệ Đảng. Thường xuyên nắm tình hình tư tưởng, nhận thức của đội ngũ đảng viên để có định hướng, điều chỉnh phù hợp; đồng thời, thông qua sinh hoạt chi bộ để giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho đảng viên.

Thường xuyên đổi mới, nâng cao chất lượng học tập, quán triệt, tuyên truyền các chỉ thị, nghị quyết của Đảng và tổ chức thực hiện đảm bảo nghiêm túc, có hiệu quả, nhất là việc tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, kiên quyết và kiên trì thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI, XII, XIII về xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Quy định số 205-QĐ/TW ngày 23/9/2019 của Bộ Chính trị về việc kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và chống chạy chức, chạy quyền, các quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên. Bổ sung quy định về trách nhiệm nêu gương của đảng viên trong cơ quan báo chí theo hướng quy định cụ thể về thái độ, hành vi trong quá trình tác nghiệp; chuẩn mực về văn hóa ứng xử trong công việc, trên báo chí và trên không gian mạng, từ đó góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật trong hoạt động báo chí. Mỗi đảng viên phải xây dựng cam kết phấn đấu là người đảng viên gương mẫu.

Hai là, tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống cho đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí

Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, chủ động nắm bắt, uốn nắn những suy nghĩ lệch lạc của đảng viên, giải đáp những thắc mắc của đảng viên, giúp đỡ đảng viên vượt qua khó khăn trong công việc và cuộc sống. Ngăn ngừa những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” của đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí.

Đạo đức cách mạng, đạo đức nghề báo là “cái gốc” của nhà báo, mỗi đảng viên phải tự trau dồi về đạo đức, phong cách của người chiến sĩ trên mặt trận báo chí, phải nhận thức đúng đắn về vai trò, sứ mệnh của người làm báo: “Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà”9. Do đó, đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí cần phải không ngừng tu dưỡng, rèn luyện thực hiện tốt nhiệm vụ của người đảng viên và thực hiện nghiêm túc 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam. Bởi điều này sẽ giúp họ có đủ bản lĩnh, tự tin vượt qua mọi thử thách, cám dỗ trong cuộc sống, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và bảo vệ uy tín, danh dự của người làm báo, hoàn thành xuất sắc trọng trách của người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng văn hóa mà Đảng, Nhân dân giao phó.

Ba là, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực hoạt động thực tiễn cho đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí

Chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng chính trị, chuyên môn, ý thức trách nhiệm xã hội và đạo đức người làm báo cho đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí. Hằng năm, căn cứ vào tình hình thực tế của cơ quan, cần xây dựng các kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên đúng thực chất.  Thực hiện tốt các chế độ trợ cấp cho cán bộ, đảng viên đi học; đồng thời, có chế độ khen thưởng, động viên kịp thời những đảng viên có kết quả học tập cao.

Bản thân mỗi đảng viên trong cơ quan báo chí cần phải “Tích cực học tập, nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ, ngoại ngữ, phấn đấu vì một nền báo chí dân chủ, chuyên nghiệp và hiện đại”10. Phải tâm niệm rằng, “nhiệm vụ của người làm báo là quan trọng và vẻ vang”11 nên “Muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ ấy thì phải cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, đứng vững trên lập trường giai cấp vô sản; phải nâng cao trình độ văn hóa, phải đi sâu vào nghiệp vụ của mình”12. Vì vậy, các cấp ủy, tổ chức đảng trong cơ quan báo chí cần tạo môi trường, động viên cũng như nhắc nhở các đảng viên để họ ý thức tốt hơn về trách nhiệm của bản thân, cũng như ý thức học tập nâng cao trình độ. Qua đó để họ chuyển tải tâm tư, nguyện vọng, tiếng nói của nhân dân đến với Đảng, Nhà nước và đem chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với Nhân dân, làm cho dân hiểu, dân tin, dân làm theo.

Thực hiện đúng quy định về công tác cán bộ, bổ nhiệm, miễn nhiệm lãnh đạo cơ quan báo chí theo Quy định số 101/QĐ-TW ngày 28-2-2023 của Ban Chấp hành Trung ương về trách nhiệm, quyền hạn và việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật lãnh đạo cơ quan báo chí. Trong đó, yêu cầu bắt buộc lãnh đạo cơ quan báo chí nhất thiết phải có trình độ, kiến thức về lĩnh vực báo chí và phải là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Bốn là, nâng cao chất lượng việc kết nạp đảng viên trong cơ quan báo chí; rà soát, sàng lọc đưa những đảng viên không đủ tiêu chuẩn ra khỏi Đảng

Đẩy mạnh công tác phát triển đảng viên trong cơ quan báo chí; thực hiện tốt công tác tạo nguồn và phát triển đảng viên; tạo môi trường cho cán bộ, phóng viên rèn luyện, thử thách, phấn đấu trở thành đảng viên thông qua công tác chuyên môn, hoạt động đoàn thể, các phong trào thi đua… Việc kết nạp đảng viên cần chú trọng lịch sử chính trị, tăng cường kiểm tra nhận thức và bản lĩnh chính trị. Thực hiện đúng, đầy đủ, công khai, minh bạch các quy trình từ khâu phát hiện, lựa chọn quần chúng ưu tú để bồi dưỡng, giúp đỡ, đưa vào nguồn kết nạp đến khâu thẩm tra, xác minh và xem xét, kết nạp vào Đảng.

Đồng thời, cần kết hợp chặt chẽ giữa kết nạp với giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện và sàng lọc đảng viên. Thường xuyên sàng lọc, kiên quyết đưa những đảng viên không còn đủ tiêu chuẩn ra khỏi Đảng bằng các hình thức như: khai trừ những đảng viên thoái hóa về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vi phạm Luật Báo chí, Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo; vận động ra khỏi Đảng hoặc xóa tên trong danh sách đảng viên đối với đảng viên phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí phấn đấu, không làm tròn nhiệm vụ đảng viên, vi phạm những Quy định của Đảng...

Năm là, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng đối với đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí

Tăng cường quản lý đội ngũ đảng viên trong cơ quan báo chí, đặc biệt là đảng viên là các phóng viên, biên tập viên, cộng tác viên tại các văn phòng đại diện, thường trú. Quản lý đảng viên không chỉ ở nơi làm việc, công tác mà còn phải xem xét cả việc đảng viên trong mối liên hệ với cấp ủy, đoàn thể và Nhân dân nơi họ cư trú. Thực hiện nghiêm Quy định số 213-QĐ/TW ngày 02/01/2020 của Ban Chấp hành Trung ương về trách nhiệm của đảng viên đang công tác thường xuyên giữ mối liên hệ với tổ chức đảng và nhân dân nơi cư trú.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát mọi hoạt động của đội ngũ đảng viên, nhất là người đứng đầu cấp ủy, lãnh đạo cơ quan báo chí trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Kiên quyết xử lý nghiêm minh những đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, nói, viết, làm trái quan điểm, đường lối của Đảng, vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vi phạm kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước, Luật Báo chí, Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam để răn đe, giáo dục đảng viên.

---------

Bài đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học chính trị số 3 (33) - 2023

1, 2, 6 Bộ Thông tin và Truyền thông, Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội Nhà báo Việt Nam: Báo cáo công tác báo chí năm 2022, phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp năm 2023, tr.3, 4, 19-20.

3, 4 & 5 Ban Tuyên giáo Trung ương: Tăng cường công tác xây dựng Đảng trong các cơ quan báo chí, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2020, tr.107, 109.

7 Đảng Cộng sản Việt Nam: Kết luận của Ban Bí thư về tăng cường chỉ đạo, quản lý, phát huy vai trò của báo chí, xuất bản trong việc ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ (số 23-KL/TW ngày 22/11/2017).

8 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2007, tr.

9 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 5, tr.157.

10 Hội Nhà báo Việt Nam: Quyết định của Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam về Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, số 483/QĐ-HNBVN ngày 16/12/2016.

11 & 12 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 12, tr.167.